rachunkowość finansowa, sprawozdanie finansowe, rachunkowość budżetowa, rozliczenia międzyokresowe
lupa
2 października 2017 r. (poniedziałek) mija termin złożenia do US zeznań PIT-CFC oraz CIT-CFC za 2016 r.
Zamknij
A A A

Zeszyty Metodyczne Rachunkowości nr 21 (429) z dnia 1.11.2016

Praktyczne zastosowanie MSR - jak ująć obligację zamienną na akcje, wyemitowaną na rzecz pracownika?

Spółka akcyjna "X", stosująca MSR jako podstawę sprawozdawczości finansowej, prowadzi działalność usługową. Spółka planuje emisję obligacji zamiennych na akcje dla pracowników zarządu. Które regulacje i jakie procedury księgowe powinna przyjąć jednostka na moment emisji obligacji, na dzień bilansowy oraz na moment rozliczenia?

Odpowiedź na powyższe pytanie rozważono w kontekście następujących założeń:

1) w połowie 2016 r. (1 lipca 2016 r.) spółka emituje jedną imienną, roczną obligację zamienną na akcje o wartości nominalnej: 1.000 zł; emisja obligacji nastąpiła po wartości nominalnej (1.000 zł); obligacja nie jest oprocentowana,

2) w momencie wymagalności obligacji (30 czerwca 2017 r.) jej posiadacz ma możliwość objęcia 1.000 akcji nowej serii o wartości nominalnej: 1 zł każda w zamian za posiadaną obligację (konwersja 1:1.000); na moment emisji obligacji (1 lipca 2016 r.) cena rynkowa jednej akcji wynosi: 100 zł,

3) emisja skierowana jest do pracownika zarządu, który nie może odsprzedać obligacji; w momencie emisji obligacji pracownik opłaca ją w pełnej wysokości; ewentualna konwersja obligacji na akcje nie jest uzależniona od dodatkowych warunków, z wyjątkiem ewentualnego utrzymania zatrudnienia,

4) rozważane są dwa warianty obligacji:

a) pracownik będzie mógł objąć akcje spółki (dokonać konwersji obligacji na nowe akcje), tylko jeżeli utrzyma zatrudnienie do dnia wymagalności obligacji (30 czerwca 2017 r.),

b) pracownik będzie mógł objąć akcje spółki (dokonać konwersji obligacji na nowe akcje) bez względu na utrzymanie zatrudnienia.

1. Istota obligacji zamiennej na akcje i standardy międzynarodowe regulujące jej ujęcie i wycenę

Obligacja zamienna na akcje, która daje posiadaczowi obligacji prawo do wymiany jej wartości nominalnej na stałą liczbę akcji jednostki w terminie wymagalności obligacji, to złożony instrument finansowy, który podlega regulacjom MSR 32 "Instrumenty finansowe: prezentacja".

Z perspektywy emitenta obligacja reprezentuje dwa odrębne instrumenty:

  • zobowiązanie do zapłaty (wykupu) kwoty określonej w obligacji (wartości nominalnej) wraz z ewentualnymi odsetkami (nie występują w pytaniu),
     
  • zobowiązanie do ewentualnej konwersji obligacji na akcje zwykłe.

Zobowiązanie do zapłaty określonej kwoty jest zobowiązaniem finansowym, które prezentowane jest w zobowiązaniach finansowych i którego wycena podlega regulacjom MSR 39 "Instrumenty finansowe: ujmowanie i wycena". Z kolei zobowiązanie do emisji określonej liczby akcji zwykłych w zamian za wartość nominalną obligacji jest opcją na akcje własne, która spełnia kryteria własnego instrumentu kapitałowego. Opcja taka prezentowana jest w kapitałach własnych w ramach np. kapitałów rezerwowych lub zbliżonych i podlega zasadom MSR 32 w zakresie wyceny.

Jak wynika z treści pytania (biorąc pod uwagę zarówno informacje zawarte w pytaniu, jak i dodatkowo przyjęte założenia):

1) emisja obligacji skierowana jest do pracownika zarządu jednostki i daje mu możliwość objęcia akcji tego podmiotu na określonych warunkach,

2) jedna obligacja daje możliwość objęcia 1.000 akcji zwykłych po ich wartości nominalnej (1 zł za jedną akcję).

Możliwość konwersji obligacji na akcje jest bardzo korzystna dla pracownika - w zamian za kwotę: 1.000 zł (wartość nominalna obligacji) ma możliwość objęcia akcji o cenie rynkowej: 100.000 zł (1.000 akcji po cenie rynkowej: 100 zł).

Przyznana pracownikowi możliwość objęcia akcji po preferencyjnej cenie jest dla potrzeb MSR/MSSF transakcją na bazie akcji - jednostka przyznaje pracownikowi (za jego pracę) dodatkowe wynagrodzenie (premię), którego wartość uzależniona jest od ceny jej akcji. W odniesieniu do tego typu premii zastosowanie mają zasady zawarte w MSSF 2 "Płatności na bazie akcji", które przewidują, że przyznanie pracownikom dodatkowej premii (kompensaty) wymusza na jednostce ujęcie kosztu.

2. Podział instrumentu złożonego oraz ujęcie i wycena jego elementów

W momencie emisji instrumentu złożonego MSR 32 wymaga podziału instrumentu złożonego na dwa elementy, tj.:

1) zobowiązaniowy stanowiący zobowiązanie finansowe jednostki oraz

2) kapitałowy, który jest jej własnym instrumentem kapitałowym kwalifikującym się do ujęcia w kapitałach własnych.

Właściwe ujęcie wskazanych elementów wymaga od jednostki gospodarczej ustalenia wartości zobowiązania finansowego oraz składnika kapitałowego. Dla potrzeb zastosowania regulacji międzynarodowych wartość zobowiązania finansowego określana jest na poziomie jego wartości godziwej z dnia emisji obligacji, zaś wartość składnika kapitałowego to różnica między wartością całego instrumentu i wartością godziwą zobowiązania finansowego.

Przyjmijmy, że przeciętne oprocentowanie rocznych zobowiązań zaciąganych przez spółkę "X" wynosi 10%. Oznacza to, że wartość godziwą zobowiązania finansowego na moment emisji obligacji można określić jako wartość bieżącą przyszłej ewentualnej płatności z jej tytułu:

909,10 zł = 1.000 zł
(1 + 0,1)1

Kwota: 909,10 zł stanowi zatem wartość godziwą zobowiązania finansowego.

Składnik kapitałowy to różnica między wartością całego instrumentu złożonego (kwota otrzymana z emisji 1.000 zł) i wartością godziwą zobowiązania finansowego, czyli: 1.000 zł - 909,10 zł = 90,90 zł.

Ujęcie w księgach rachunkowych emisji obligacji na 1 lipca 2016 r.

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. WB - emisja obligacji na rzecz członka zarządu:      
   a) wartość nominalna rocznej obligacji 1.000,00 zł 13-0 "Rachunek bieżący"  
   b) wartość godziwa zobowiązania
        finansowego
909,10 zł   24-1 "Zobowiązania finansowe"
   c) wartość składnika kapitałowego - kapitał
        z tytułu emisji pochodnych instrumentów
       kapitałowych
90,90 zł   81-2 "Kapitał rezerwowy"

Uwaga: Dla potrzeb MSSF ujęty składnik kapitałowy (kwota: 90,90 zł) nie podlega późniejszym przeszacowaniom, w tym wycenie bilansowej. Do momentu rozliczenia obligacji pozostaje on w bilansie (i na koncie) w kwocie: 90,90 zł.

Ujęte zobowiązanie finansowe (wartość początkowa: 909,10 zł) podlega wycenie zgodnie z wytycznymi MSR 39. Dla tego typu zobowiązań jednostka na każdy dzień bilansowy oraz na dzień rozliczenia obligacji powinna zazwyczaj ustalać zamortyzowany koszt. Oznacza to, że na dzień bilansowy (31 grudnia 2016 r.) oraz na dzień rozliczenia obligacji (30 czerwca 2017 r.) spółka "X" powinna naliczyć na tym zobowiązaniu odsetki efektywną stopą procentową. Zakładamy, że efektywna stopa procentowa wynosi 10%.

Ujęcie w księgach rachunkowych wyceny zobowiązania finansowego

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
A. Zapisy na 31 grudnia 2016 r. - wycena na dzień bilansowy
1. PK - odsetki naliczone efektywną stopą procentową za drugą połowę 2016 r.: 909,10 zł × [(1+0,1)0,5 - 1] =  44,37 zł 75-1 "Koszty finansowe" 24-1 "Zobowiązania finansowe"
B. Zapisy na 30 czerwca 2017 r. - wycena na dzień rozliczenia
1. PK - odsetki naliczone efektywną stopą procentową za pierwszą połowę 2017 r.:
[909,10 zł + 44,37 zł] × [(1+0,1)0,5 - 1] = 
46,53 zł 75-1 "Koszty finansowe" 24-1 "Zobowiązania finansowe"

Uwaga: Spółka "X" powinna naliczyć odsetki na obligacji, które reprezentują różnicę między wartością początkową obligacji (909,10 zł) i wartością nominalną w dniu wykupu (1.000 zł) - łączna kwota: 90,90 zł rozłożona jest na dwa okresy sprawozdawcze (2016 r.: 44,37 zł i 2017 r.: 46,53 zł). Po naliczeniu odsetek obligacja wykazywana jest w wartości nominalnej: 1.000 zł.

Ujęcie w księgach rachunkowych wykupu obligacji, czyli spłaty wartości nominalnej (30 czerwca 2017 r.)

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. WB - zwrot wartości nominalnej obligacji 1.000 zł 24-1 "Zobowiązania finansowe" 13-0 "Rachunek bieżący"
2. PK - przeniesienie elementu kapitałowego na kapitał obejmujący nadwyżkę wartości emisyjnej ponad wartość nominalną wyemitowanych akcji - agio 90,90 zł 81-2 "Kapitał rezerwowy" 81-1 "Kapitał zapasowy"

Ujęcie w księgach rachunkowych konwersji obligacji na akcje zwykłe (30 czerwca 2017 r.)

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. Uchwała zarządu o emisji akcji w ramach np. kapitału docelowego 1.000 zł 24-1 "Zobowiązania finansowe" 80 "Kapitał podstawowy"
2. PK - przeniesienie elementu kapitałowego na kapitał obejmujący nadwyżkę wartości emisyjnej ponad wartość nominalną wyemitowanych akcji 90,90 zł 81-2 "Kapitał rezerwowy" 81-1 "Kapitał zapasowy"

3. Ujęcie i wycena płatności na bazie akcji w zależności od warunków postawionych pracownikowi

W związku z tym, że obligacja została skierowana do pracownika zarządu i wypełnia definicję transakcji na bazie akcji, jednostka powinna zastosować MSSF 2 dla jej właściwego odzwierciedlenia.

MSSF 2 wymaga, aby jednostka wyceniła przyznany instrument kapitałowy w wartości godziwej. W kontekście analizowanego przykładu przyznanym instrumentem kapitałowym jest opcja na akcje (możliwość objęcia akcji po preferencyjnej cenie) i to ona powinna podlegać wycenie z wykorzystaniem odpowiedniego modelu wyceny opcji na dzień przyznania. W związku z tym, że cena zakupu jednej akcji dla pracownika wynosi: 1 zł (wartość nominalna 1 akcji), a cena rynkowa w dniu przyznania wynosi: 100 zł, wartość godziwa opcji na jedną akcję powinna być nieco wyższa niż: 99 zł. Pomijając skomplikowane zasady wyceny opcji przyjmijmy, że wartość godziwa opcji na jedną akcję wynosi: 99,03 zł, zatem możliwość nabycia 1.000 akcji reprezentuje dla pracownika wartość: 99.030 zł.

W kontekście obligacji zamiennej na akcje należy pamiętać, że jednostka otrzymała od pracownika określoną kwotę, tj. 1.000 zł, z czego: 90,90 zł zostało przypisane jako zapłata za składnik kapitałowy. W związku z tym dla potrzeb zastosowania MSSF 2 jednostka powinna wycenić transakcję płatności na bazie akcji w kwocie: 98.939,10 zł (wartość opcji: 99.030 zł minus kwota otrzymana: 90,90 zł). Wskazana kwota reprezentuje dzisiejszą wartość dodatkowego wynagrodzenia, która przysługuje pracownikowi.

Zgodnie z MSSF 2 wycena premii przeprowadzana jest na dzień przyznania i nie podlega późniejszej weryfikacji, z wyjątkiem rzadkich sytuacji, gdy następuje modyfikacja programu w trakcie jego trwania.

W konsekwencji tego jednostka ujmuje transakcję bazując na wartości: 98.939,10 zł i bez znaczenia będzie fakt, że cena rynkowa jednej akcji na dzień bilansowy lub w dniu konwersji obligacji może być wyższa bądź niższa niż cena rynkowa, tj. 100 zł, z dnia emisji obligacji.

Kwota: 98.939,10 zł będzie ujmowana w zależności od warunków, jakie zostały postawione pracownikowi.

Ujęcie transakcji na bazie akcji, gdy pracownik nie musi świadczyć pracy (utrzymać zatrudnienia)

MSSF 2 przyjmuje, że w sytuacji, gdy przyznane dodatkowe wynagrodzenie (premia) nie jest uzależnione od kontynuacji zatrudnienia (i ewentualnie dodatkowych warunków), świadczenie na rzecz pracownika stanowi kompensatę za pracę już wykonaną. W konsekwencji tego jednostka powinna ująć kwotę świadczenia niezwłocznie w koszty okresu, w którym została ona przyznana.

Ujęcie w księgach rachunkowych emisji obligacji na 1 lipca 2016 r.

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. PK - świadczenie na rzecz pracownika 98.939,10 zł 40-7 "Inne świadczenia
na rzecz pracowników"
81-2 "Kapitał rezerwowy"

Kwota ujęta w kosztach i na kapitale nie podlega przeszacowaniom lub odwróceniu na dzień bilansowy, jak również na dzień wymagalności obligacji, nawet gdy pracownik nie zrealizuje przysługującego mu prawa (nie zażąda konwersji obligacji na akcje).

W momencie konwersji obligacji na akcje, jak również w momencie wykupu obligacji bez konwersji jednostka powinna przeksięgować ujęte kwoty na kapitale rezerwowym na kapitał, w ramach którego prezentuje agio emisyjne.

Ujęcie w księgach rachunkowych rozliczenia kapitału rezerwowego utworzonego
z tytułu przyznanych instrumentów kapitałowych

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. PK - przeksięgowanie kwoty w ramach kapitałów w związku z wykonaniem (lub nie) konwersji 98.939,10 zł 81-2 "Kapitał rezerwowy" 81-1 "Kapitał zapasowy"

Ujęcie transakcji na bazie akcji, gdy pracownik musi świadczyć pracę (musi utrzymać zatrudnienie)

W przypadku gdy pracownik musi utrzymać zatrudnienie do dnia wymagalności obligacji, aby zażądać jej konwersji na akcje, MSSF 2 przewiduje inną procedurę. Konieczność utrzymania zatrudnienia oznacza, że dodatkowe wynagrodzenie w kwocie: 98.939,10 zł wiąże się z pracą świadczoną od dnia nabycia obligacji, tj. 1 lipca 2016 r., do dnia jej wymagalności, tj. 30 czerwca 2017 r. W konsekwencji tego dodatkowy koszt (dodatkowe świadczenie pracownicze) powinien być ujęty stopniowo (liniowo) w trakcie tego okresu.

W momencie emisji obligacji jednostka nie księguje żadnego dodatkowego kosztu w odniesieniu do transakcji na bazie akcji. Księgowania takie pojawią się na kolejne dni bilansowe i ewentualnie w wymagalności obligacji, czyli w trakcie świadczenia pracy przez pracownika.

Jeżeli na dzień bilansowy można oczekiwać, że pracownik nie wypełni stawianego przed nim warunku (utrzymania zatrudnienia), to jednostka powinna zaprzestać naliczania kosztu, a ujęty wcześniej koszt podlega odwróceniu.

Od dnia, gdy zostały spełnione wymagane warunki jednostka zaprzestaje naliczania kosztu, a ujęty dotychczas koszt nie podlega odwróceniu, nawet gdyby pracownik nie zażądał konwersji obligacji na akcje.

Poniżej przedstawiamy 2 scenariusze utrzymania pracy przez pracownika.

Ujęcie w księgach rachunkowych, gdy pracownik utrzymał zatrudnienie do dnia wymagalności obligacji

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
A. Zapisy na dzień bilansowy
(pracownik utrzymał zatrudnienie na 31 grudnia 2016 r. i można oczekiwać, że utrzyma zatrudnienie
do 30 czerwca 2017 r.)
1. PK - świadczenie na rzecz pracownika - wynagrodzenie przypadające na drugą połowę 2016 r.: 98.939,10 zł : 2 =  49.469,55 zł 40-7 "Inne świadczenia
na rzecz pracowników"
81-2 "Kapitał rezerwowy"
B. Zapisy na dzień 30 czerwca 2017 r.
(pracownik utrzymał zatrudnienie do tego dnia; w tym kontekście nie ma znaczenia, czy nastąpiła konwersja obligacji na akcje, czy nie)
1. PK - świadczenie na rzecz pracownika 49.469,55 zł 40-7 "Inne świadczenia
na rzecz pracowników"
81-2 "Kapitał rezerwowy"
2. PK - rozliczenie ujętego kapitału z kapitałem z tytułu agio emisyjnego 98.939,10 zł 81-2 "Kapitał rezerwowy" 81-1 "Kapitał zapasowy"

Ujęcie w księgach rachunkowych, gdy pracownik nie utrzymał zatrudnienia do dnia wymagalności obligacji

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
A. Zapisy na dzień bilansowy
(pracownik utrzymał zatrudnienie na 31 grudnia 2016 r. i można oczekiwać, że utrzyma zatrudnienie
do 30 czerwca 2017 r.)
1. PK - świadczenie na rzecz pracownika - wynagrodzenie przypadające na drugą połowę 2016 r.: 98.939,10 zł : 2 =  49.469,55 zł 40-7 "Inne świadczenia
na rzecz pracowników"
81-2 "Kapitał rezerwowy"
B. Zapisy na dzień 30 czerwca 2017 r.
(pracownik nie utrzymał zatrudnienia do tego dnia - nie może żądać konwersji obligacji na akcje)
1. PK - korekta ujętego kapitału 49.469,55 zł 81-2 "Kapitał rezerwowy" 76-0 "Pozostałe przychody operacyjne" lub 40-7 "Inne świadczenia na rzecz pracowników"

Podsumowując: Emisja obligacji zamiennych na akcje dla pracowników wymaga zastosowania wytycznych trzech standardów międzynarodowych:
  • MSR 32 w zakresie wyodrębnienia zobowiązania finansowego i składnika kapitałowego;
     
  • MSR 39 w zakresie wyceny zobowiązania finansowego na dzień bilansowy i na moment rozliczenia oraz
     
  • MSSF 2 w odniesieniu do dodatkowego świadczenia pracowniczego przyznanego pracownikowi.

Na uwagę zasługują zwłaszcza wytyczne MSSF 2, który przewiduje konieczność ujęcia kosztu w odniesieniu do wartości godziwej przyznanych pracownikowi instrumentów kapitałowych (m.in. opcji na akcje).

W sytuacji gdy prawo do konwersji obligacji jest bezwarunkowe, jednostka powinna ująć koszt bezzwłocznie w momencie emisji obligacji. Koszt i korespondujący z nim kapitał nie podlegają odwróceniu w przyszłości, nawet gdyby pracownik (lub były pracownik) nie zażądał konwersji obligacji na akcje.

Z kolei w sytuacji, gdy konwersja obligacji uzależniona jest od konieczności utrzymania zatrudnienia, koszt rozkładany jest liniowo na okres, w którym pracownik świadczy pracę. W takim przypadku przerwanie zatrudnienia przed określonym terminem (złamanie warunku koniecznego do realizacji konwersji) nakłada na jednostkę konieczność odwrócenia wcześniej ujętego kosztu (i kapitału) w wynik finansowy okresu, w którym nastąpiła taka sytuacja.

www.PoradnikKsiegowego.pl - MSR i KSR:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.VademecumKsiegowego.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Prenumerata 2018 r. - www.sklep.gofin.pl
Pomocniki Księgowego
PRZEWODNIKI on-line Księgowego i Kadrowego

Terminarz

wrzesień 2017
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
6
8
9
10
12
13
14
16
17
18
19
21
22
23
24
26
27
28
29
ASYSTENT GOFIN - Darmowa aplikacja dla Księgowych
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Zasady rachunkowości w jednostkach i zakładach budżetowych
Vademecum Księgowego - zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych
PODATEK DOCHODOWY - przychody, koszty, środki trwałe, amortyzacja, leasing
PODATEK VAT - zasady rozliczania i weryfikacji

WSKAŹNIKI

Bieżące wskaźniki wraz z archiwum

Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
gofin
sgk
czasopisma
forum
sklep
gazeta podatkowa
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60